Κίνημα Παρακμής (decadent movement )

Επιμέλεια : Κατερίνα Σαμψώνα

Το Παρακμιακό Κίνημα ή Κίνημα της Παρακμής (Decadence) αποτελεί καλλιτεχνικό ρεύμα που έλαβε χώρα προς το τέλος του 19ου αιώνα , κυρίως στη λογοτεχνία και τη ζωγραφική. Ξεκίνησε στη Γαλλία, επεκτάθηκε στην Αγγλία και σε όλη την Ευρώπη, έρχεται από το Ρομαντισμό και θεωρείται πρόδρομος του Μοντερνισμού.

Ο Γάλλος φιλόσοφος VictorCousin εισήγαγε το 1804 τον όρο τέχνη για την τέχνη (l' artpourl' art) που μέσω του Θεόφιλου Γκωτιέ έγινε η σημαία του Αισθητισμού. Ο Αισθητισμός δηλώνει την απελευθέρωση της τέχνης από την πολιτική, τους διδακτισμούς και άλλους σκοπούς. Η θεωρία αυτή αποτελεί το κύριο ιδεολογικό στήριγμα της Παρακμής, αφού κύριο χαρακτηριστικό της Παρακμής  είναι η κατάργηση κάθε ηθικού δεσμού στην τέχνη. Τo 1834 ο κριτικός Désiré Nisard χρησιμοποίησε τον όρο «παρακμή» για να επιτεθεί στους Ρομαντικούς και ν' αναφερθεί στην έμφαση που δίνει ο Βίκτωρ Ουγκώ στην δουλεμένη λεπτομέρεια, που είναι βασικό στυλιστικό στοιχείο του ρεύματος. Κοινωνικοπολιτικά ο όρος δηλώνει αντιδραστικότητα προς την υποκρισία και την έλλειψη γούστου της ανερχόμενης μεσαίας τάξης (bourgeoisie). Κάποιοι σχολιαστές τοποθετούν τις ρίζες του ρεύματος στον Μαρκήσιο ντε Σαντ. Η Σημασία του όρου αποκρυσταλλώνεται και αποκτά πιο θετική χροιά με το έργο του Σαρλ Μπωντλαίρ και κυρίως την ποιητική συλλογή του Τα Άνθη του Κακού (Les Fleurs du Mal) όπου η θεματολογία της φύσης, της συναισθηματικής φόρτισης, και της ιδέας του μεγαλειώδους που χαρακτηρίζουν το Ρομαντισμό καταργούνται για να δώσουν θέση στην εικονολογία της πόλης, του παράξενου, του ανήθικου (όπως η πορνεία) και τη γραφικότητα και ωραιοποίηση του θανάτου. Ο Γκωτιέ συνδέει άμεσα τον Μπωντλαίρ με την Παρακμή στην περίφημη εισαγωγή του στην έκδοση του 1868 Των Άνθεων του Κακού. Παρόλο που το κίνημα της Παρακμής μοιράζεται πολλά στοιχεία με το Νατουραλισμό και τα έργα του Εμίλ Ζολά, όπως η συγκέντρωση γραφικών λεπτομερειών, είναι αντιδιαμετρικά αντίθετο με αυτόν λόγω της ψυχρής και ρεαλιστικής απεικόνισης της ζωής. Στην Παρακμή αυτό που παίζει ρόλο είναι το στοιχείο της πλαστότητας (artifice) και όχι της φυσικότητας.

Στην Αγγλία το ρεύμα εμφανίζεται με τον Άλγκέρνον Τσαρλς Σουίνμπερν (Algernon Charles Swinburne) και την ποιητική του συλλογή Poems and Ballads (1866) που προκάλεσε σκάνδαλο και αίσθηση με το γραφικά ανήθικο περιεχόμενό της. Αισθητιστές όπως ο Τζον Ράσκιν και κυρίως ο Ουόλτερ Πέιτερ (Walter Pater) έβαλαν τα θεωρητικά θεμέλια της Παρακμής. Στο βιβλίο-σταθμός Η Αναγέννηση: Σπουδές στην Τέχνη και την Ποίηση (1873) ο Πέιτερ διαδίδει, μεταξύ άλλων, ότι η ζωή αποτελείται απο μια μακρά αλληλουχία στιγμών και προτρέπει την επιδίωξη της μέγιστης απόλαυσης της εφήμερης στιγμής. Σύμφωνα με αυτό το νέο ματεριαλισμό ο Πέιτερ μετατρέπει την τέχνη της παρακμής σε στάση ζωής.

Τα χαρακτηριστικά γνωρίσματά του ρεύματος της Παρακμής είναι απώλεια ενέργειας και ατονία, θηλυπρέπεια, απουσία ηθικής συνείδησης, Ρωμαιοκαθολικισμός, μυστικισμός και σατανισμός, μποεμισμός, λιμπερταριανισμός και αφύσικη σεξουαλικότητα, διαστροφικότητα και διαστροφή, ασθένεια και αποσύνθεση, εστίαση στην προσωπικότητα του ατόμου, εκφυλισμός, αριστοκρατία, τέχνη για την τέχνη, αισθησιοκρατία και αισθητισμός, πλαστότητα ύφους και περιεχομένου, έμφαση στη λεπτομέρεια, μανιερισμός και στυλ, ταυτοποίηση φόρμας και περιεχομένου, νοσηρότητα, υλισμός, υπερβολή, το παράξενο, το φανταστικό, εξωτικισμός, αντι-ήρωες και femmesfatales, νεογοτθισμός, έλξη προς το θάνατο, το τραγελαφικό, το μακάβριο.

Η πλειοψηφία των κριτικών πλέον συμφωνεί οτι η Παρακμή έχει επηρεάσει τον Μοντερνισμό. Για παράδειγμα μέσω του Σύμονς ο Τ. Σ. Έλιοτ και ο Τζαίημς Τζόυς έχουν γνωρίσει τους Γάλλους Παρακμιακούς. Ο Συμβολισμός του Ουίλιαμ Μπάτλερ Γέιτς αλλά και ο Εικονισμός του Έζρα Πάουντ έχουν επίσης επηρεαστεί. Ο Ουάιλντ θεωρείται από πολλούς ως ο πρόδρομος του Μεταμοντερνισμού.

Πηγές :

 http://www.english.uwosh.edu/roth/Decadence.htm

http://www.litencyc.com/php/stopics.php?rec=true&UID=256

http://el.wikipedia.org/wiki/%CE%A0%CE%B1%CF%81%CE%B1%CE%BA%CE%BC%CE%B9%...

http://www.multilingualarchive.com/ma/enwiki/el/Decadent_movement

http://decadenthandbook.wordpress.com/

http://www.wisegeek.com/what-was-the-decadent-movement-in-literature.htm